Lứa học sinh đầu tiên thi tốt nghiệp THPT trên máy tính cần chuẩn bị ra sao?

1. Thí sinh cần được chuẩn bị đồng đều trước kỳ thi trên máy tính

Việc Bộ GD&ĐT từng bước triển khai thi tốt nghiệp THPT trên máy tính được nhiều chuyên gia giáo dục đánh giá là xu hướng tất yếu trong quá trình chuyển đổi số. Hình thức này được kỳ vọng giúp giảm chi phí tổ chức, rút ngắn thời gian chấm thi, tăng tính minh bạch và hạn chế các nguy cơ gian lận.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo một trường đại học tại TP.HCM, yếu tố quan trọng nhất khi triển khai không phải là công nghệ mà là bảo đảm mọi học sinh có cơ hội tiếp cận hình thức thi mới trong điều kiện tương đương.

Vị này cho rằng khoảng cách về điều kiện học tập giữa các địa phương vẫn là thách thức cần tính đến. Học sinh ở các đô thị thường có nhiều cơ hội sử dụng máy tính và các thiết bị số, trong khi tại không ít khu vực vùng sâu, vùng xa, việc tiếp cận công nghệ vẫn còn hạn chế. Nếu không có sự chuẩn bị đầy đủ, nhiều em có thể mất thời gian làm quen với thao tác trên máy thay vì tập trung giải quyết bài thi.

Theo ông, bản chất của kỳ thi tốt nghiệp THPT là đánh giá kiến thức và năng lực học tập của học sinh, chứ không phải khả năng sử dụng máy tính. Vì vậy, trước khi áp dụng rộng rãi, cơ quan quản lý cần bảo đảm mọi thí sinh đều được làm quen với phần mềm và quy trình thi trong cùng điều kiện.

Để đạt được mục tiêu này, các chuyên gia đề xuất xây dựng lộ trình triển khai đủ dài. Học sinh cần được tiếp cận phần mềm thi ngay trong quá trình học, tham gia các kỳ thi thử trên giao diện giống kỳ thi chính thức và được hướng dẫn xử lý các tình huống kỹ thuật có thể phát sinh. Bên cạnh đó, hệ thống phần mềm cũng cần được thiết kế đơn giản, trực quan và dễ thao tác.

Song song với việc chuẩn bị cho học sinh, việc đầu tư hạ tầng công nghệ tại các địa phương còn khó khăn cũng được xem là yếu tố quyết định. Từ trang thiết bị, đường truyền đến đội ngũ hỗ trợ kỹ thuật đều cần được chuẩn bị đồng bộ để bảo đảm mọi thí sinh có điều kiện dự thi như nhau.

Theo vị lãnh đạo này, sự công bằng của kỳ thi không nằm ở việc thí sinh làm bài trên giấy hay trên máy tính, mà phụ thuộc vào việc tất cả đều được chuẩn bị đầy đủ trước khi bước vào phòng thi.

PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, cũng nhận định việc chuyển sang thi trên máy tính cần được xem là bước khởi đầu của quá trình xây dựng hệ thống khảo thí số toàn diện. Công nghệ không chỉ được ứng dụng ở khâu làm bài mà còn trong xây dựng ngân hàng đề thi, tổ chức coi thi, chấm thi, quản lý dữ liệu và xét tuyển.

Ông đề xuất phát triển ngân hàng câu hỏi quy mô lớn kết hợp hệ thống tự động sinh đề và phân phối ngẫu nhiên cho từng thí sinh nhằm giảm nguy cơ lộ đề, đồng thời từng bước nghiên cứu mô hình thi thích ứng (adaptive testing) để đánh giá năng lực chính xác hơn trong tương lai.

Ở khâu tổ chức, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể hỗ trợ giám sát phòng thi thông qua hệ thống camera, phát hiện các dấu hiệu bất thường; bài thi trắc nghiệm được chấm tự động, còn AI hỗ trợ giám khảo xử lý bài tự luận trước khi đưa ra kết quả cuối cùng. Toàn bộ dữ liệu thi và xét tuyển cũng cần được số hóa, lưu trữ an toàn và có cơ chế truy vết để tăng tính minh bạch.

Theo PGS.TS Đỗ Văn Dũng, kết quả của một kỳ thi duy nhất khó phản ánh toàn diện năng lực học sinh. Vì vậy, về lâu dài, việc xét tuyển nên kết hợp điểm thi chuẩn hóa với quá trình học tập, hồ sơ năng lực và các dự án học tập, đồng thời xây dựng cơ chế kiểm định thống nhất nhằm bảo đảm sự công bằng giữa các trường.

Ông nhấn mạnh, chuyển đổi số trong giáo dục chỉ thực sự thành công khi không tạo ra khoảng cách mới giữa các vùng miền. Do đó, cùng với đổi mới phương thức thi, cần ưu tiên đầu tư hạ tầng công nghệ cho những địa phương còn khó khăn, giúp mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận hình thức thi mới và được đánh giá công bằng, bất kể điều kiện học tập hay nơi sinh sống.